PERFODA
Kişisel Gelişim Hizmetleri



 

Kişisel Gelişim: Kök Nedenler

Dursun Akkurt, Kasım 2013

Özet:

Kişisel Gelişim kavramlarına ilişkin bir dizi kısa notlardan biri: Kök Nedenler

Bir sorunun farkına varıldıktan sonra kişisel gelişim için ilk adım sorunun kapsamını ve hedefleri belirlemektir. İkinci adım ise sorunun kök nedenlerini belirlemek ve bu nedenler üzerinde çalışan yaklaşımları belirlemektir. Böylece bir sonraki adımda farklı yaklaşımlardan uygun çözüm yöntemleri seçilebilir.

Bu yazıda kişisel gelişim için sorunun kök nedenlerinin nasıl bulunabileceği üzerinde durulmuştur.

Kişisel gelişim yoluyla çözmek istediğimiz sorunu veya elde etmek istediğimiz gelişmeyi belirledikten sonra atılması gereken adım izlenecek yol ve yöntemleri belirlemektir. İşe kişisel gelişim yaklaşımları konusundaki bilgilerimizi tazelemekle başlayabiliriz. Kişisel Gelişim: Yaklaşımlar yazısını okumak veya buna benzer kaynakları gözden geçirmek yararlı olur.

Hani bir laf vardır “her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır” diye. Benzer şekilde her kesin kişisel gelişim için izleyebileceği farklı bir yol vardır denebilir. Bunun nedeni her kişinin kendine özgü özellikleri ve yaşam koşulları olmasıdır. Kişi kendi özel durumundan hareketle sorunlarını ve kişisel gelişim hedeflerini belirlemeli ve kişisel gelişim yolunu seçmelidir.

Genel olarak kişiler arasında büyük benzerlikler vardır. Bilim ya da insanı inceleyen diğer bütün disiplinler kalabalıklara veya çoğunluğa bakarak genellemelerde bulunur ve genel geçer ilkeleri belirlemeye çalışırlar. Oysa benzerliklerine rağmen her kişi biriciktir. Yani sadece kendine özgü özelliklere ve yaşam koşullarına sahiptir. Biricik olan kişinin davranış değişikliği yoluyla kişisel gelişimi söz konusu olduğunda kişiyi diğerlerinden ayıran özellikler mutlaka dikkate alınmalıdır.

Kişinin özellikleri biricik olduğu gibi üzerinde çalışılan sorun açısından da kişi başkalarından farklı olabilir. Bu farklılıklar kişisel gelişim çabamızda sorunun tespitinden başlayıp istediğimiz sonuca ulaşana kadar atacağımız her adımda etkili olur. Nasıl Başlamalı konulu yazıda seçtiğimiz örnek üzerinden açıklamaya çalışalım.

Günümüzün önemli sorunlarından biri aşırı kilolardır. Aşırı kiloların kişiden kişiye değişen nedenleri, özellikleri ve seyri vardır. Pek çok nedenle kilo almak mümkündür.

  • Aşırı beslenme, düzensiz beslenme, dengesiz beslenme gibi nedenler kilo almaya yol açabilir.
  • Hareket azlığı ya da uygunsuzluğu da kilo almaya yol açabilir.
  • Aşırı kiloların nedeni bedensel hastalıklar olabilir. Metabolik hastalıklar, hormonal hastalıklar, iç organlardaki fonksiyon bozuklukları, sinir sistemindeki bazı sorunlar nedeniyle kilo alınabilir.
  • Tamamen ilgisiz bazı hastalıkların tedavisi için kullanılan ilaçlar ya da başka tedavi yöntemleri de kilo almaya yol açabilir.
  • Bazı psikolojik sorunlar ve yanlış düşünce kalıpları da kilo almaya yol açabilir.

Bu listeyi uzatmak mümkündür. Uzmanlar kilo almanın çoğunlukla belirli bir tek nedenden değil bir araya gelmiş bir kaç nedenin etkileşimi ile açıklanabileceğini söylemektedirler. Bu durumda sorunun çözümü için izlenmesi gereken yol ve yöntemleri belirlerken etkili olan faktörlerin tümünü dikkate almak gerekir.

Karşılaştığımız sorunlar yaşam tarzımız, içinde yaşadığımız toplum, doğal çevremiz, inançlarımız, önemli yaşam olaylarımız gibi çok sayıda faktörden kaynaklanabilir. Belirli bir sorunun oluşmasında bu faktörlerden biri veya bir kaçı ağırlıklı rol oynayabilir.Etkilerinin ağırlığı veya önceliğinden bağımsız olarak bazı nedenler ortadan kaldırılamaz veya kalksalar bile sorunun kalıcı çözümü mümkün olmaz. Bunlara görünen nedenler diyebiliriz. Diğer taraftan görünen nedenleri ortaya çıkaran ve ortadan kaldırıldıklarında sorunun kalıcı çözümünü sağlayan nedenler vardır. Bunlara kök nedenler diyebiliriz. Kök nedenler sorunla doğrudan ilişkili olmasalar bile sorunla güçlü ilişkisi olan nedenlerdir.

Aşırı kilolu olmak ilk bakışta dengesiz, düzensiz ve fazla beslenmekten kaynaklanır. Peki dengesiz beslenmenin nedeni nedir? Yaşam biçimi olabilir. Yemek yemeye ayrılan zaman kısıtlı ve erişilebilen yemekler sağlıksız olabilir. Günlük yaşam düzeni yemek saatlerini ve miktarlarını düzensizleştirebilir. Yemek üretimi yapılan bir ortamda çalışmak, stres, psikolojik sorunlar vb fazla yemeye yol açabilir. İnancımız tabakta yemek bırakmayı israf ve günah saydığı için doyduktan sonra da yiyor olabiliriz. Afrika’daki açlıktan vicdani rahatsızlık duyup, israf olmasın diye soframıza konanları tüketiyor olabiliriz. Bütün bunlar dengesiz, düzensiz ve fazla beslenmenin altında yatan nedenler olabilir.

Gerektiği kadar hareketli olmamak, spor yapmamak da kilo alma nedenleridir. Günün büyük bölümünde çalışmak, aşırı yorgunluk, şeker hastalığı veya yatağa bağlayan bir başka hastalık hareketsizliğe yol açabilir.

İlk bakışta görünen nedenler kök nedenler olmayabilir. Kök nedenleri bulmak için dikkatli bir inceleme gerekir. Yine de kök nedenleri belirlemek için mutlaka üst seviye bir uzmanlık gerekmez. Ama gerektiğinde destek alarak bu uzmanlık eksikliğini gidermek mümkündür. Nasıl Başlamalı konulu yazıda sorunumuzun sınırlarını nasıl çizeceğimizi, kapsamını nasıl belirleyeceğimizi özetlemiştik. Tekrar etmekte yarar var; kendi gözlemlerimiz, başkalarının gözlemleri ve gerektiğinde uzman desteği ile sorunumuzu tanımlayabiliriz. Bunu yaparken topladığımız bilgiyi yazılı hale getirmek çok yararlı olur.

Sorunumuz ve kendimiz hakkında yeterli bilgiyi topladıktan sonra muhtemel nedenleri sıralamalıyız. Sıralamada önemli olan sorun ile neden arasında doğrudan bir ilişki olması değil dolaylı bile olsa ilişkinin güçlü olmasıdır. Aşırı kilolarımızın görünen nedeni düzensiz beslenme olabilir. Ancak kök neden çalışma düzenimiz olabilir. Çalışma düzenini değiştirdiğimizde sorun kalıcı olarak çözülüyorsa kök neden çalışma düzenidir.

Kilolarımızın görünen nedeni dengeli beslenmemek olabilir. Ancak kök neden metabolizma sorunlarımız olabilir. Aşırı tuzlu, tatlı, yağlı beslenmemiz ya da belirli gıda gruplarını gerektiği kadar tüketmememiz hastalıklarımızdan kaynaklanıyor olabilir. Bu durumlarda tedavi olmadan dengeli beslenme düzenine geçemeyiz ya da dengeli beslenmeyi sürdüremeyiz.

Günlük yaşamımızda yeterli miktarda bedensel hareket veya spor olmalıdır. Ancak bunun olması için zaman, uygun ortam veya malzemeye ihtiyaç vardır. Yaşam tarzımız veya çalışma ortamımız gerektiği kadar hareket ve spor için uygun koşulları sağlamıyor olabilir. Kök nedenleri bulmak için yaşam tarzımızı hareketsizliğe yol açan durumlar açısından sorgulamalıyız.

Kök nedenleri ararken sorunun nedeni nedir sorusundan sonra bulduğumuz nedenin giderilmesi halinde sorunun çözülüp çözülmeyeceğini de sorgulamalıyız. Eğer bulduğumuz neden kendi başına değiştirilebilir ve değiştirilmesi halinde sorunumuzu ortadan kaldırabilir özellikte ise kök nedeni bulmuş oluruz. Kendi başına değiştirilebilen ve sorunu kalıcı olarak ortadan kaldıran nedenler bulana kadar bunun nedeni nedir sorusu ile devam etmeliyiz.

Sorunun kapsamına ilişkin topladığımız bilgi çok büyük olasılıkla kök nedenlerin kendisini veya bizi kök nedene götürecek olan görünen nedenleri içerir. Topladığımız bilgiyi tekrar tekrar farklı açılardan değerlendirmek üzere yazılı hale getirmek bu açıdan çok önemlidir.

Kök nedenlerin neler olduğu kadar hangi sıklıkta ortaya çıktıkları, sorunla ne kadar güçlü ilişki gösterdikleri gibi niceliksel bilgileri edinmek de çok yararlı olur.

Bir sonraki adım hangi kişisel gelişim yaklaşımlarının bulduğumuz kök nedenlerle ilgilendiğini belirlemek olmalıdır. Aşırı kilolar sorunu hastalıklar ve bunlara bağlı tedavilerle ilgiliyse muhtemelen tıbbi yaklaşımlar ön plana çıkacaktır. Yaşam tarzı ile ilgiliyse muhtemelen davranış bilimleri veya sosyal bilimler ön plana çıkacaktır. İnançlarımızla ilgiliyse din öğretileri veya felsefe yaklaşımları; duruma göre diğer yaklaşımlar ön plana çıkabilir. Sorunun birden fazla kök nedeni olabilir. Doğal olarak birden fazla kişisel gelişim yaklaşımının yararlı olma olasılığı ortaya çıkabilir. Genel olarak sorunlarımızı çok yönlü olarak ele almak ve gerekiyorsa birden fazla yaklaşım açısından değerlendirmek olumlu sonuç alma şansımızı artırır.

Hangi kişisel gelişim yaklaşımlarının sorunu çözmede yararlı olacağını belirledikten sonra uygun yöntemleri araştırabiliriz. Bunun için belirlediğimiz yaklaşımın sorunumuza nasıl yaklaştığını ve çözüm için hangi yöntemleri önerdiğini okuyarak veya uzmanına danışarak belirleyebiliriz. Artık sorunumuzun kapsamını biliyoruz; hedeflerimiz var; hedeflerimize ulaşmak için hangi yaklaşımlardan yararlanacağımızı biliyoruz; şimdi bizi hedeflerimize ulaştıracak yöntemleri seçebiliriz.

Yöntem seçimi aşamasına gelmek bizi rahatlatır. Artık hayatımızda sadece sorun ve sorundan kaynaklanan sıkıntılar değil çözüm ve başarı umudundan kaynaklanan mutluluk da vardır. Tünelin ucunda ışık görünmektedir.

Bir sonraki yazıda yöntem seçimi konusu incelenecektir.



 
Telefon: +90 (544) 421 49 89
E-mail: dakkurt@yahoo.com
© 2014 Dursun Akkurt, Tasarım: Dursun Akkurt - http://www.ak-kurt.com
© Telif Hakkı ve Yasal Kullanım Koşulları