PERFODA
Kişisel Gelişim Hizmetleri



 

Kişisel Gelişim: Davranış Bilimleri

Dursun Akkurt, Ekim 2013

Özet:

Kişisel Gelişim kavramlarına ilişkin bir dizi kısa notlardan biri: Davranış Bilimleri.

Sosyal bilimlerin tümü, hatta spor, sanat ve felsefe de insan davranışları ile ilgilenen alanlardır. Psikolojinin inceleme ve çalışma alanı kişisel gelişim alanını bütünüyle kapsar. Genel bir değerlendirme yapacak olursak davranış bilimlerinden kişisel gelişim alanına çok yüksek nitelikli katkılar yapıldığını söyleyebiliriz. Muhtemel dezavantajları da dikkate alarak kişisel gelişim için bilimsel dayanağı olan çalışmaların tercih edilmesini öneririz.

Bu yazıda kişisel gelişim alanına davranış bilimleri yaklaşımından gelen katkılar açıklanmıştır.

Sosyal bilimlerin tümü, hatta spor, sanat ve felsefe de insan davranışları ile ilgilenen alanlardır. Davranış bilimleri diğerlerinden farklı olarak insan davranışlarını bilim disiplini ile inceler ve bireyin davranışını değiştirmeyi amaçlarlar. Psikoloji bütün insan davranışlarını inceleyen bilim dalıdır. Psikiyatri sorunlu insan davranışlarını inceler ve sorunların giderimine odaklanır. Eğitim insana yeni davranışlar kazandırmaya odaklanır. Spor ise bedensel becerilerin geliştirilmesine odaklanır. Bu disiplinlerin tümü kişisel gelişim alanına bolca kaynak sağlamaktadır. Burada ismen belirtmediğimiz ve davranış bilimleri arasında sayılabilecek başka disiplinlerde vardır.

Bilimsel psikolojiye göre davranış kavramı organizmanın içsel ve dışsal uyaranlara karşı verdiği tepkilerin tümünü ifade eder. Görme, işitme gibi duyuşsal, düşünme, hissetme gibi bilişsel, yürüme koşma gibi motor tepkilerin tümü davranıştır. Psikoloji göz kırpmak gibi çok basit reflekslerden öğrenme, aşık olma, siyasal tercihler gibi çok karmaşık olanlara kadar davranışları genel bir çerçevede inceler. Normal bedensel ve zihinsel davranışlar kadar davranışsal sorunların tümü de psikolojinin inceleme alanına girer. Bu şekli ile psikolojinin inceleme ve çalışma alanı kişisel gelişim alanını bütünüyle kapsar özelliktedir.

Kişisel gelişimi, yaşam boyu karşılaştığı sorunları aşabilmek veya daha iyi bir yaşam sürdürebilmek için, kişinin, farkında olarak kendi davranışlarını değiştirme ve becerilerini geliştirme etkinliği biçiminde tanımlayabiliriz. Davranış değiştirme ve becerilerin geliştirilmesi konuları psikoloji biliminin temel çalışma konularındandır. Doğal olarak kişisel gelişim alanında psikolojiden gelen katkıların çok önemli bir yeri vardır.

Ülkemizde özellikle Prof. Doğan Cüceloğlu ve Prof. Üstün Dökmen’in kişisel gelişim alanına çok büyük katkıda bulundukları açıktır. Cüceloğlu ve Dökmen çok benzer bir yaklaşım izliyorlar. Kişilik psikolojisi, sosyal psikoloji, eğitim psikolojisi gibi alanlarda yapılmış temel bilimsel araştırmalardan elde edilen bilgileri ve çok çeşitli psikoloji uygulamalarından edinilen deneyimleri kolay anlaşılır bir dille aktarıyorlar. Bilimsel araştırma metinlerindeki anlaşılması güç teknik açıklamaları, öykülendirerek ve günlük yaşam olaylarına dönüştürerek kolay anlaşılabilir halde sunuyorlar. Yazdıkları çok sayıda kitap yanında, televizyon programları, konferans ve seminerler aracılığıyla da okuyucularına, izleyicilerine ulaşıyorlar.

Cüceloğlu ve Dökmen dışında benzer yolu izleyen başka yazarlar da var. Türkçe orijinal kaynaklar yanında yurtdışından davranış bilimi uzmanlarının kişisel gelişim alanında yazdıkları pek çok metin de Türkçeye çevriliyor.

Psikiyatri, eğitim gibi psikoloji ile büyük oranda etkileşimi olan diğer davranış bilimlerinden de kişisel gelişim alanına önemli katkılar gelmektedir. Sorunun tanımlanmasında veya çözüm önerilerinde her bilim alanı kendi odak noktasından hareket etse de kişisel gelişim konularına yaklaşım büyük benzerlik göstermektedir.

Davranış bilimleri gözlem ve ölçüm yoluyla çoğunlukla güvenilir ve geçerli sonuçlar üretmektedir. Davranışlar neden sonuç ilişkileri içinde açıklanmaktadır. Sonuçların çoğu laboratuvar ya da kontrollü gözlem koşullarında elde edilmiştir. Araştırma makaleleri ya da sunumları önce bilimsel platformlarda yapılmış ve bilimsel eleştiri sürecinden geçmiştir. Ancak bilimsel platformlarda sunulan biçimleri ile herkes tarafından anlaşılmaları mümkün değildir. Elde edilen sonuçların gerçek yaşamdaki davranışların değiştirilmesi için yöntemler geliştirmek ve pratik uygulamalar yapmak için yeniden yorumlanmaları gerekir.

Kişisel gelişim alanında çalışan uzmanlar araştırma sonuçlarını yeniden yorumlar ve herkesin anlayabileceği günlük dille yeniden sunarlar. Bazen bir biri ile doğrudan ilişkili olmayan farklı araştırma sonuçlarını sentezlemeleri gerekir. Bazen gerçek yaşantıları bilimsel gözlemler ışığında analiz etmeleri gerekir. Bazen de farklı kültürlerde elde edilen sonuçları farklılıkları dikkate alarak yeniden yorumlamaları gerekir. Genel olarak bireysel ve özel çevresel koşullar da dikkate alınarak bilimsel araştırma sonuçlarının kişiler tarafından anlaşılabilir ve kullanılabilir bilgilere dönüştürülmesi sağlanır.

Doğal olarak bilimsel makaleler ile kişisel gelişim metinleri arasında büyük farklar vardır. İyi nitelikli kişisel gelişim yazılarında bilimsel araştırma sonuçları anlamı bozulmadan anlaşılır bir dille yeniden ifade edilirler. Gerektiğinde okuyucunun asıl kaynaklara ulaşabilmesi için kullanılan kaynaklar özenle listelenir. Muhtemel yanlış anlamaları önlemek için okuyucular veya izleyiciler istisnalar konusunda uyarılırlar. Yorumlar kişisel yaşantılara değil, bilimsel araştırma yorumlarına uygun yapılır.

Yazım planı çoğunlukla sorunun açıklanması, sorunun öneminin vurgulanması, ilgili bilimsel çalışmaların özetlenmesi ve sorunun giderimi için izlenecek yolun açıklanması biçimindedir. Sorunun ve çözümün açıklanmasında sıklıkla örnek öykülere yer verilir. Böylece okuyucunun kendi yaşantıları ile kolay bağ kurmasına yardımcı olunur. Çözüm çoğunlukla neden ve sonuç ilişkileri içinde mantıksal bağ kurularak verilir. Çözüm önerileri çoğunlukla bilim disiplininin denenmiş ve sonuç alınmış davranış değiştirme tekniklerini esas alır. Öneriler mutlaka iyi sonuç alınacağı şeklinde değil, muhtemel riskleriyle birlikte verilir. Kişi uygulamada başarısız olması halinde hatasını düzelterek şansını tekrar denemesi için cesaretlendirilir.

Davranış bilimlerinin kişisel gelişim alanına çok önemli katkıda bulunduğu açıktır. Davranış bilimlerinden kişisel gelişim alanına yapılan katkılar bilginin güvenilir, geçerli ve yansız oluşu açısından çok değerlidir. Pek çok durumda uygulanabilir ve olumlu sonuçlar alınabilir.

Avantajları yanında davranış bilimlerinden gelen katkıların dezavantajları da vardır. Araştırma örneklemlerinden elde edilen sonuçların belirli kişi ve farklı koşullar için doğruluğu kuşku götürür. Kişinin bireysel ayrılıkları ve yaşam çevresinin farklılığı verilen bilginin kişi için uygun olmaması riskini yükseltebilir. Pek çok kişi için doğru ve uygulanabilir olan bir çözüm önerisi belirli bir kişi için yanlış veya uygulanamaz olabilir. Ayrıca gerçek yaşam koşullarında çok sayıda faktör etkileşimli olarak davranışı belirler. Oysa laboratuvar veya kontrollü gözlem koşullarında etkili faktörlerin sadece sınırlı bir bölümü üzerinde çalışılır.

Kişisel gelişim metinlerinde konular anlaşılabilir bir dile dönüştürülse bile bilim kalıbına bir ölçüde sadık kalınır. Bu durum okuyucunun öykülenmiş olan sorunu ve çözüm önerilerini fazla hafife almsına ya da çözüm olarak önerilen tekniklerin inceliklerini gözden kaçırmasına yol açabilir. Yazarlar konuları doğal ve akıcı bir dille anlatırken bütün ayrıntılara değinseler bile okuyucu bütün ayrıntıları yakalayamaz. Kendileri de birer uygulamacı olan yazarlar, uzun zamanda kazanılmış teknik deneyimlerini okuyucunun kolayca kazanamayacağı gerçeğini göz ardı edebilirler. İlk bakışta anlaşılması ve uygulanması kolay görünen teknikler kişinin bireysel yanlılıkları da devreye girince anlaşılması ve uygulanması zor birer konuya dönüşebilir.

Genel bir değerlendirme yapacak olursak davranış bilimlerinden kişisel gelişim alanına çok yüksek nitelikli katkılar yapıldığını söyleyebiliriz. Muhtemel dezavantajları da dikkate alarak kişisel gelişim için bilimsel dayanağı olan çalışmaların tercih edilmesini öneririz. Yararlanmak üzere seçilen yazarların deneyim alanları ve eserlerin bütünlükleri dikkatle gözden geçirilmelidir.

Kişisel Gelişim dizisi yazılarının bundan sonraki konusunda Sosyal Bilimler yaklaşımından gelen katkıları yakından inceleyeceğiz.



 
Telefon: +90 (544) 421 49 89
E-mail: dakkurt@yahoo.com
© 2014 Dursun Akkurt, Tasarım: Dursun Akkurt - http://www.ak-kurt.com
© Telif Hakkı ve Yasal Kullanım Koşulları