PERFODA



 

Haber Alma ve Bilgi Edinme

Dursun Akkurt, Eylül 2012

Özet:

Basın, radyo, televizyon ve internet bilgi edinme kaynakları olarak çok etkili ve yaygın kullanılıyor. Kaynağı ne olursa olsun bilginin doğru, güvenilir ve tam olması gerekir.

Oysa kaynakların çeşidi ve sayısı arttıkça edinilen bilginin doğruluğu, güvenirliği ve bütünlüğü azalıyor. Bilgi kirliliği giderek artıyor.

Bu yazıda bilgi kirliliğinin toplumsal yaşam üzerindeki olumsuz etkisi konusuna değinilmiştir.

Bilgi edinmek veya haber almak insan yaşamı açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle “bilgi edinme hakkı” temel insan haklarından biri olarak tanımlanmıştır. Edinilen bilginin doğru, güvenilir ve tam olması isabetli kararlar verilmesi açısından önemlidir. Bilginin yanlış, güvenilmez ya da eksik olması ise hatalı karar verme olasılığını yükseltir.

Düşünce özgürlüğü, basın özgürlüğü, siyasi özgürlükler, haber alma hakkı gibi hak ve özgürlükler doğru bilgi edinme açısından önem taşır. Bu hakların ve özgürlüklerin gerektiği gibi kullanılmadığı toplumlarda insanların isabetli kararlar vermesi zor olur. Sonuç olarak üretkenlik, başarı, toplumsal huzur azalır. Değişik toplum kesimleri arasında iletişimsizlik ve çatışma olasılığı yükselir.

Basın, radyo, televizyon ve internet toplumsal bilgi edinme kaynakları olarak çok etkili ve yaygın kullanılan araçlardır. Toplantılar ve kulaktan kulağa yayılan söylentiler de önemli bilgi edinme kaynaklarıdır.

Kaynağı ne olursa olsun bilginin doğru, güvenilir ve tam olması gerekir. Doğru olmayan, güvenilir olmayan ya da eksik olan bilgi yanlış karar verilmesine ve istenmeyen sonuçlar alınmasına yol açar.

Doğruluk bilginin gerçeğe uygunluk seviyesini ifade eder. Doğruluk seviyesi bilginin ilgili olduğu konu veya bağlamına göre değerlendirilebilir. Söz konusu olan trafik ışıkları ise kırmızı ışığın yeşil gibi görülmesi edinilen bilginin yanlış olduğu anlamına gelir. Kırmızı ışığın turuncu gibi algılanması da yanlış bilgidir. Muhtemel sonuçları açısından kırmızının yeşil gibi algılanması, turuncu gibi algılanmasına göre daha büyük bir yanlış olabilir.

Güvenirlik bilginin göreli olarak sürekliliğini ifade eder. Benzer durumların çoğu için aynı olan bilgi güvenilirdir. Trafik ışıklarının anlamı her yerde aynıdır ve güvenilirdir. Oysa yüz ve beden hareketleri toplumlar arasında büyük farklılıklar gösterebilir. Gülümseme batı toplumlarının çoğunda neşe gibi olumlu duyguları yansıtır. Oysa doğu toplumlarında sadece saygı göstergesi olabilir. Bu nedenle gülümseme güvenilir bir bilgi değildir.

Bilginin bütünlüğü veya eksiksiz olması önemlidir. Trafik ışıklarının üçlü kombinasyonu hatalı karar verme olasılığını azaltır. Kırmızıda durulur, sarıda hazır olunur, yeşilde geçilir. Bazı durumlarda sadece kırmızı ve yeşil ışık kombinasyonları kullanılmaktadır. Bu durumlarda karar vermek bir ölçüde zorlaşır. Kırmızıda yine durulur ama yeşil yandığında kısa bir tereddüt yaşanır. Yeşil yandığında diğer yöndeki tarfiğin tamamen durduğundan emin olmak için etrafa bakılır ve bir zaman kaybı yaşanır. Bu kayıp kişinin ortama güven seviyesine göre kısalır ya da uzar.

Günboyu radyolar, televizyonlar, gazeteler ve internet kaynaklarından haberleri öğreniriz. İdeal koşullarda haberleri tarafsız gözle ve yanlış anlamaları önleyecek biçimde güvenilir ve tam almak isteriz. Oysa gerçekte doğru, güvenilir ve tam haber almak giderek zorlaşmaktadır. Çoğu zaman aynı haber farklı kaynaklarda farklı biçimde yer alıyor. Bazen aynı haber farklı kaynaklarda tamamen zıt anlamlar ifade edecek biçimde yer alıyor.

Popüler bir müzik sanatçısı iki yüz kişilik bir salonda yüz doksan seyircinin izlediği bir konser vermiş olsun. Haber bir kaynakta “ sanatçıyı sadece 190 kişi izledi” biçiminde yer alırken bir başkasında “sanatçı salonu doldurdu” biçiminde yer alabilmektedir. Haberin her iki biçimi de doğrudur. Ancak okuyucunun aldığı mesaj farklı olabilir. “Sadece 190” konsere ilginin olması gerekenden az olduğu izlenimi verir. Oysa “salonu doldurdu” ilginin beklenen seviyede olduğu izlenimi verir.

Özellikle siyasi konulu haberlerle toplumun açıkça istenen yöne yönlendirilmesi giderek daha sıklıkla kullanılan bir yönteme dönüşmektedir. Ülkemizde konu siyaset olduğunda tarafsız haber kaynağı bulmak imkansız hale gelmiştir. Hemen bütün basın, yayın ve internet kaynaklarının tümü iktidar yanlısı ya da karşıtı yayın yapacak biçimde konumlanmıştır.

Bu durum hem demokrasi, hem bireysel özgürlükler hem de ülke bağımsızlığını tehdit edecek seviyede travmatik bir durum ortaya çıkarmaktadır. Tarafsız, doğru, güvenilir ve tam haber almak için uygun koşulların yaratılması gerekmektedir. Demokrasi açısından tarafsız, doğru, güvenilir ve tam bilgi alma hakkı mutlaka olması gereken bir önkoşuldur.

Ülkemizde mevcut durum bu önkoşulun sağlanamadığı istikrarsız bir durum gösteriyor. Aslında bu istikrarsız durum bütün dünyanın da önemli bir sorunudur. Tarafsız, doğru, güvenilir ve tam haber almak mümkün değilse ne yapabiliriz? İşte buna ilişkin bir cevabı Bilgi Kirliliğine Karşı adlı yazıda bulabilirsiniz.



 
Telefon: +90 (544) 421 49 89
E-mail: dakkurt@yahoo.com
© 2014 Dursun Akkurt, Tasarım: Dursun Akkurt - http://www.ak-kurt.com
© Telif Hakkı ve Yasal Kullanım Koşulları